Wiemy, kim byli chrześcijanie w pogańskim Wilnie
15 lipca 2026, 13:25Przed przyjęciem chrztu przez Litwę w 1387 roku Wilno uchodziło za miasto pogańskie. Jednak w centrum miasta, przy ulicy Bokšto, odkryto cmentarzysko funkcjonujące od drugiej połowy XIII do XIV wieku, na którym praktykowano pochówek szkieletowy zgodny z tradycją chrześcijańską. Zmarłych układano na wznak, na osi wschód–zachód, a w ich grobach archeolodzy znaleźli krzyże i enkolpiony (relikwiarze). Ponad pięćset zachowanych grobów wiąże się z tzw. civitas Ruthenica, dzielnicą ruską wzmiankowaną w kronice Wiganda z Marburga z 1383 roku. Naturalnym jest więc pytanie o pochodzenie tamtejszej ludności. Czy byli to migranci, czy też populacja miejscowa, która przyjęła prawosławie.
Męscy na przekór
3 września 2008, 10:54Dotąd neolityczne figurki symbolizujące płodność zawsze były kobietami z obfitymi piersiami i szerokimi biodrami. Teraz archeolodzy z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie po raz pierwszy odkryli wyłącznie przedstawienia falliczne, a jeden z penisów tkwił u podstawy ściany przybytku.
Kubki i maski z czaszek. Ludzkie kości były materiałem, jak każdy inny
17 października 2025, 09:23Kultura Liangzhu, która rozwijała się w delcie Jangcy 5300 lat temu, pozostawiła po sobie jedne z najwcześniejszych miast Azji Wschodniej. Te osady miejsce otoczone były wałami i fosami obronnymi. Wznoszono w nich tamy, ołtarze, warsztaty, budowano kanały. Centrum tej kultury było miasto Liangzhu z wielkim 30-hektarowym centrum pałacowym. W miejskich kanałach i fosie znaleziono liczne ludzkie kości noszące ślady obróbki. Są one datowane na lata 3050–2600 p.n.e., a największa ich liczba pochodzi z lat 2850–2650 p.n.e. Najbardziej charakterystyczną cechą tych kości jest fakt, że obróbka wielu z nich nie została ukończona.
Jak to, co kupujemy, wpływa na zagrożone gatunki całego świata
11 stycznia 2017, 12:01Naukowcy opracowali technikę, która pozwala zidentyfikować zagrożenia dla dzikiej przyrody, stwarzane przez globalne łańcuchy dostaw. Za jej pomocą stworzono serię map świata, na których zaznaczono hotspoty zagrożenia gatunków, związane z konsumpcją obywateli danego państwa.
Już 220 tysięcy lat temu wcześni H. sapiens korzystali z kamieniołomów
8 kwietnia 2026, 16:45Już 220 000 lat temu ludzie korzystali z kamieniołomów. Międzynarodowy zespół naukowy, na czele którego stali Manuel Will z Uniwersytetów w Tybindze i Johannesburgu, Flavia Venditti z Uniwersytetu w Tybindze oraz Svenja Riedesel z Uniwersytetu w Kolonii i Duńskiego Uniwersytetu Technicznego poinformował, że między 220 a 110 tysięcy lat temu ludzie celowo przybywali do Jojosi w RPA gdzie wydobywali hornfels. Badania dowodzą, że już w środkowej epoce kamienia nasi przodkowie podejmowali celowe działania w celu pozyskania materiału do wytwarzania narzędzi. Dotychczas sądzono, że kamień zdobywano przy okazji wędrówek czy polowań, podnosząc to, co nawinęło się pod rękę.
Trepanacja czaszki u 5-latka sprzed 4000 lat. Zaskakujące odkrycie w Uzbekistanie
3 czerwca 2026, 11:22Wiosną 2026 roku archeolodzy z Uniwersytetu Salento, Uniwersytetu Państwowego w Termez i Instytutu Archeologicznego w Samarkandzie pracujący na stanowisku Dżarkutan w Uzbekistanie natknęli się na podwójny grób dzieci. Złożono w nim trzy- i pięciolatka. Na czaszce starszego z nich widniały wyraźne ślady trepanacji. Ktoś cztery tysiące lat temu wziął narzędzie z kamienia lub kości i celowo otworzył głowę małemu dziecku. I najpewniej zrobił to z pełną premedytacją, jako zabieg leczniczy. Mamy tutaj do czynienia z najstarszą trepanacją znaną z terenu Azji Środkowej.
Potwierdzono istnienie trzeciego rodzaju magnetyzmu
20 grudnia 2012, 12:03Naukowcy z MIT-u udowodnili eksperymentalnie istnienie trzeciego podstawowego stanu magnetycznego - kwantowej cieczy spinowej (quantum spin liquid - QSL). Dotychczas istnienie takiego stanu było postulowane jedynie teoretycznie.
Grawitina tworzą ciemną materię?
24 stycznia 2013, 10:25Naukowcy od kilkudziesięciu lat uważają, że znaczną część wszechświata wypełnia ciemna materia. Nie potrafią jednak stwierdzić, z czego się ona składa. Are Raklev, profesor fizyki cząstek z Uniwersytetu w Oslo przedstawił interesującą teorię, która nie tylko może wyjaśnić skład ciemnej materii ale też podpowiedzieć, w jaki sposób ją wykryć.
Astrobiolodzy wyliczyli, kiedy na Ziemi skończy się życie
19 września 2013, 16:50Astrobiolodzy z University of East Anglia wyliczyli, że warunki pozwalające na istnienie życia na Ziemi będą panowały jeszcze przez co najmniej 1,75 miliarda lat. Naukowcy wzięli pod uwagę odległość Ziemi od Słońca i temperatury pozwalające na istnienie wody w stanie ciekłym
LHC potwierdził istnienie egzotycznego hadronu
11 kwietnia 2014, 08:17Analiza danych z Wielkiego Zderzacza Hadronów, przeprowadzona przez zespół pracujący przy projekcie LHCb (Large Hadron Collider beauty), potwierdziła istnienie egzotycznych hadronów – cząstek materii, które nie mieszczą się w tradycyjnym modelu.
